Over rouw, verlies en de gevoelens die we liever niet willen voelen
“Je moet het een plekje geven en verder gaan.”
Het is een uitspraak die we vaak horen wanneer iemand vastloopt in verdriet, een relatiebreuk, verlies of een pijnlijke gebeurtenis uit het verleden.
De bedoeling is meestal liefdevol. We gunnen iemand rust en verlangen dat iemand zijn leven weer kan oppakken.
Maar hoe laat je iets los waar nog verdriet, boosheid, schuld, schaamte, gemis of verlangen aan verbonden is?
Wellicht is een belangrijke ingang; Wat heb je nodig om werkelijk los te laten?
Loslaten vraagt vaak niet dat we iets wegduwen, vergeten of achter ons laten. Wel dat we bereid zijn om te ontmoeten wat nog vastzit aan dat verlies.
Het verdriet om wat er was. De woede om wat nooit had mogen gebeuren. De schuld over keuzes die we hebben gemaakt. De schaamte over wat we hebben meegemaakt. Het gemis van wat nooit is ontvangen.
Pas wanneer deze ervaringen erkenning krijgen, ontstaat er vaak vanzelf meer ruimte om verder te bewegen.
Rouw gaat over meer dan de dood
Wanneer we denken aan rouw, denken we vaak aan het overlijden van een dierbare. Maar rouw kent vele vormen.
We rouwen om een relatie waarin nog liefde aanwezig was, maar geen toekomst meer mogelijk is.
Om het verlies van gezondheid.
Om een carrière die eindigt.
Om een onvervulde kinderwens.
Om een droom die nooit werkelijkheid zal worden.
Maar soms rouwen we ook om iets dat minder zichtbaar is. We rouwen om de delen van onszelf die we onderweg zijn kwijtgeraakt.
Om het kind dat zich niet gezien voelde. Om degene die altijd sterk moest zijn.
Om de delen van onszelf die zich hebben aangepast om liefde, veiligheid of erkenning te ontvangen. (Lees ook mijn artikel over waarom pleasen uiteindelijk tegen je werkt.)
Of om de jaren die voorbij zijn gegaan zonder dat we werkelijk hebben geleefd vanuit wie we diep van binnen zijn.
Rouw is een beweging van liefde. Het laat zien dat iets betekenis heeft gehad. Binnen de Cirkel van het Leven zien we rouw als een onderdeel van ieder stervensproces. Niet alleen het fysieke sterven, maar alle momenten waarop een oude vorm moet verdwijnen voordat er ruimte kan ontstaan voor iets nieuws.
Iedere overgang vraagt iets van ons. Het vraagt dat we afscheid nemen van wie we waren, van wat had kunnen zijn, of van de verwachtingen die we jarenlang met ons hebben meegedragen.
Waarom het lichaam vasthoudt wat niet gevoeld kon worden
“Tijd heelt alle wonden.” Een uitspraak waar ik niet volledig achter sta.
Tijd kan ervoor zorgen dat we leren leven met een verlies. Maar gevoelens die geen ruimte hebben gekregen, verdwijnen niet vanzelf. We kunnen ze onderdrukken, verdoven of vermijden. Soms jarenlang.
Maar wat niet gevoeld kon worden, blijft vaak op een bepaalde manier aanwezig in ons systeem. Soms blijft een ervaring op een bepaalde manier aanwezig in ons lichaam en onze patronen, juist omdat er op dat moment nog niet voldoende veiligheid of draagkracht was om deze volledig te ervaren.
De tranen die niet mochten stromen.
De woede die geen plek kreeg.
De angst die te intens was om toe te laten.
Een actueel verlies kan daarom evengoed een deur openen naar oudere lagen van onverwerkt verdriet.
Een scheiding kan de pijn van vroeger verlaten worden aanraken.
Het overlijden van een ouder kan verdriet zichtbaar maken over alles wat nooit is uitgesproken.
Soms wordt een verlies pas jaren later werkelijk gevoeld, omdat er op dat moment meer draagkracht en veiligheid is om de onderliggende emotie toe te laten.
Ons lichaam heeft hierin een eigen intelligentie. Wat vroeger te overweldigend was om te voelen, kan zich op een later moment opnieuw aandienen, wanneer er voldoende ruimte ontstaat om het alsnog te verwerken.
Lees ook: Hoe onze geboorte nog steeds invloed kan hebben op ons leven
“Als ik deze deur open, weet ik niet of ik er ooit weer uitkom”
Onder het niet kunnen loslaten ligt vaak een diepe angst. De angst dat wanneer we werkelijk contact maken met ons verdriet, de boosheid, de leegte of de schaamte, we overspoeld zullen raken.
“Als ik hier eenmaal aan begin, weet ik niet hoe ik hieruit kom.”
Het probleem is niet dat iemand niet wil voelen. Vaak is het systeem nog overtuigd dat voelen gevaarlijk is. Dat deze beerput opentrekken zorgt voor nog meer verdriet. Deze reactie ontstaat niet vanuit zwakte. Het is eerder een intelligent overlevingsmechanisme.
Misschien was er vroeger geen ruimte om te huilen.
Misschien moest je sterk zijn voor je gezin.
Misschien was de pijn zo groot dat doorgaan de enige mogelijkheid leek.
Het systeem heeft geleerd: “emoties toelaten is te intens en risicovol.” Maar op een bepaald moment in ons leven kan dezelfde bescherming die ons ooit heeft geholpen, ons ook gaan beperken. Het verdriet dat ooit werd weggestopt vraagt dan de bereidheid om doorvoeld te worden.
De verborgen angst achter loslaten
Er is nog een laag die we onderbewust kunnen vasthouden. Het is niet alleen de angst om de pijn te voelen, maar ook de angst voor wat er gebeurt wanneer we de pijn werkelijk loslaten.
Want wie ben je zonder de boosheid naar een ouder die jou niet heeft gegeven wat je nodig had?
Wat betekent het als je stopt met wachten op de erkenning of liefde waar je misschien je hele leven naar hebt verlangd?
Vasthouden aan de pijn is ook een manier om verbonden te blijven met wat er had moeten zijn.
Werkelijk loslaten vraagt dan om een tweede vorm van rouw: het aanvaarden dat sommige verlangens nooit meer vervuld zullen worden.
Wanneer een verlies pas jaren later werkelijk gevoeld wordt
Simone (47 jaar) nam deel aan een ayahuasca ceremonie .
Zij verloor vier jaar geleden onverwacht haar vader door een hartstilstand.
De relatie met haar vader was ingewikkeld. Als puber botsten zij regelmatig. Hij was kritisch en vaak afwijzend in zijn reacties. Ze vertelde: “Ik ben jong uit huis gegaan om mijn vader te ontlopen. Hij benauwde mij.”
Met de jaren had zij vrede gesloten met de gedachte dat hun relatie nooit werkelijk diep zou worden. Toen haar vader overleed, was er verdriet. Maar tijdens een ayahuasca-ervaring kwam een diepere laag naar boven.
Niet alleen het verlies van de vader die zij had gekend, maar ook de rouw om de vader die zij had gemist. Herinneringen uit haar jeugd werden opnieuw zichtbaar. Ze kon er nu bewust aandacht aan schenken. En naast dit verdriet kwam ook een ander besef.
“Er was niet alleen maar een nee. Mijn vader heeft mij ook liefde gegeven met de hoeveelheid die hij zelf kon geven. Ayahuasca nam mij mee naar fijne ervaringen die ik was vergeten”
De tranen bleven komen. Er was overgave vanuit Simone. Alle emoties mochten bestaan, ze liet het gebeuren. Er was zowel verdriet om wat zij niet had ontvangen. En er was veel liefde voor wat er wel was geweest.
En vooral dat ze nu de tijd heeft genomen om er stil bij te kunnen staan.
Rouw volgt geen rechte lijn
Rouw kent geen vaste tijdlijn. Rouw verwerken is voor ieder mens een persoonlijk proces dat de tijd vraagt die het nodig heeft.
Elisabeth Kübler-Ross beschreef oorspronkelijk ontkenning, boosheid, onderhandelen, depressie en acceptatie, vooral vanuit haar werk met stervende mensen.
Later zijn deze fases breder toegepast op rouw, maar ze zijn nooit bedoeld geweest als een vaste volgorde.
Rouw beweegt als de zee. Op sommige momenten is er rust en acceptatie. En op andere momenten kan dezelfde golf van verdriet opnieuw binnenkomen. Maar ditmaal gepaard met; woede, opluchting, schuldgevoel, verwarring en zelfs momenten van vreugde. Het is allemaal onderdeel van hetzelfde proces.
Rouw kent geen vaste tijdlijn. Het proces vraagt de tijd die het nodig heeft.
Loslaten begint met ontmoeten
Binnen het werk met De Cirkel van het Leven zien we dat iedere overgang een vorm van sterven en opnieuw geboren worden vraagt.
Een relatie die eindigt.
Een kind dat het ouderlijk huis verlaat.
Een ziekte die het leven voorgoed verandert.
Een land dat verlaten moet worden.
Ik zie het als allemaal kleine stervensprocessen binnen één mensenleven. Loslaten betekent niet dat we vergeten wat er is geweest of dat de betekenis ervan verdwijnt. Het betekent dat wat is geweest een integere plek krijgt binnen ons levensverhaal.
In het werk met ayahuasca ceremonies en Leela-trajecten komen mensen vaak om te rouwen. Het wordt niet uitgesproken, maar het is wel wat zich laat zien.
Naar mijn idee is dit een gezonde manier om langzaamaan weer ruimte te maken voor nieuwe stappen die je wilt maken. Het gebeurt vaak vanzelf. Wanneer een proces van rouwen voltooid.
De moed om het hart opnieuw te openen
Werkelijk rouwen kan voelen alsof je een deur opent waarvan je niet weet wat erachter ligt. Maar achter die deur ligt vaak niet alleen verdriet.
Er ligt ook een deel van jezelf dat ooit moest verdwijnen om verder te kunnen.
Het vermogen om weer te voelen.
Om opnieuw verbinding aan te gaan.
Om lief te hebben terwijl je weet dat verlies onvermijdelijk is.
Misschien is dat de diepste betekenis van loslaten.
Dat alles wat je hebt meegemaakt een plek mag krijgen in jouw bestaan.
Herken dat je iets mag gaan verwerken?
Misschien herken je dat er in jouw leven een verlies, gebeurtenis of periode is die nog om aandacht vraagt. Een deel dat je begrijpt met je hoofd, maar wat gevoeld wil worden met aandacht en ondersteuning.
Via een ayahuasca ceremonie op een fijne locatie in Gelderland of een individueel Leela-verwerkingstraject geef ik jou een veilige bedding. Gepaste ondersteuning om verlies te verwerken en ruimte te geven aan rouw en stap voor stap los te laten.
Ben je benieuwd welke vorm bij jouw proces past? Neem gerust contact op voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek.
Warme groet,
Carlijn
