Over doodsangst, verlies, overgave en de vraag of wij werkelijk durven te leven
“Ik kan midden in de nacht wakker worden met de gedachte dat ik er ooit niet meer ben.”
“Ik ben bang om mijn ouders, partner of kinderen te verliezen.”
“Ik raak in staat van wanhoop wanneer ik nadenk over er alleen voor komen te staan”
Angst voor de dood en doodsangst behoren misschien wel tot de meest menselijke ervaringen die bestaan. De gedachte dat alles wat we kennen ooit ophoudt, kan ons diep raken. Het confronteert ons met het onbekende en met het besef dat we uiteindelijk geen controle hebben over het leven.
We zullen ooit afscheid moeten nemen van ons lichaam, van onze geliefden, van onze rollen en van het verhaal dat we over onszelf hebben opgebouwd.
Wanneer we de angst voor de dood niet wegduwen, maar bereid zijn haar te ontmoeten, kan zij ons ook iets anders waardevols laten zien.
Niet alleen: ben ik bang om te sterven?
Maar juist: Heb ik mezelf toegestaan om mijzelf te kunnen uiten? Welke gevoelens heb ik mijn hele leven vermeden? Welke gesprekken heb ik nooit gevoerd? Welke delen van mij hebben nooit werkelijk de ruimte gekregen om te bestaan?
Wanneer de angst voor de dood een vraag over het leven wordt
Sommige mensen ervaren een voortdurende angst om dood te gaan, terwijl anderen vooral bang zijn voor het verlies van dierbaren of het onbekende van wat er na het sterven komt.
Veel van onze diepste angsten hebben te maken met verlies. Het verlies van een dierbare, onze gezondheid, zekerheid of de controle over ons leven.
Maar er is nog een ander verlies dat vaak minder zichtbaar is: het verlies van wie wij denken te zijn. Vanaf onze eerste levensjaren leren we ons aanpassen aan de wereld om ons heen. We ontdekken wat veiligheid brengt, wat gewaardeerd wordt en welke delen van onszelf we liever laten zien of juist verbergen.
Langzaam ontwikkelen we manieren om met het leven om te gaan. We leren sterk te zijn, voor anderen te zorgen, controle te houden of ons aan te passen aan wat de omgeving van ons vraagt.
Deze patronen hebben ons vaak geholpen. Ze waren ooit een intelligente manier om veiligheid, liefde en verbondenheid te vinden. Zo bouwen we een identiteit op: de sterke partner, de zorgzame ouder, de rasoptimist of de succesvolle ondernemer die altijd alles onder controle heeft.
Maar wat ons ooit hielp om te overleven, kan ons later ook beperken. De beschermingsmechanismen die ons vroeger veiligheid gaven, kunnen de muren worden waarachter we onszelf verborgen houden.
Dan bestaan we misschien wel, maar voelen we ons niet werkelijk vrij.
Misschien raakt doodsangst daarom soms aan een diepere vraag: Wat houdt mij vandaag nog tegen om volledig te leven?
Sterven als onderdeel van De Cirkel van het Leven
In onze maatschappij zien we de dood vaak als iets dat we zo lang mogelijk moeten uitstellen. We praten er liever niet over, totdat ziekte, verlies of het besef van onze eigen sterfelijkheid ons ermee confronteert. Soms geeft dit een opening om dit taboe te doorbreken.
Binnen De Cirkel van het Leven kijken we anders naar sterven. Het staat niet los van geboorte en leven, maar vormt onderdeel van dezelfde menselijke beweging. Geboorte is de eerste grote overgang die we als mens maken. Sterven is de volgende overgang binnen dit leven. Beide momenten brengen ons in contact met dezelfde dagelijkse thema’s: controle en overgave, angst en vertrouwen, verbondenheid en loslaten.
Ook binnen de diepgaande processen in ayahuasca ceremonies en lichaamsgerichte Leela-therapie, komen thema’s rondom verlies, afscheid en sterfelijkheid regelmatig naar voren. Voor mij is dit te koppelen aan wat niet verwerkt is, wil verwerkt worden. En omdat verlies en loslaten onlosmakelijk verbonden zijn met het mens-zijn en met aandacht verwerkt wil worden.
Wanneer het verlangen om vrij te leven leidt naar rouw en verlies
PRAKTIJKVERHAAL. Kirsten (37) kwam naar een ayahuasca-weekend met een duidelijke intentie:
” Ik heb het gevoel alsof ik mijzelf constant tegenhoud in het leven. Alsof ik niet volledig kan ademen en niet volledig mag leven.”
Tijdens haar eerste ceremonie bleef zij enige tijd vooral in haar hoofd. “Voel ik wel genoeg? Doe ik het goed? Waar gaat dit over?”
Langzaam kwam zij meer in contact met haar lichaam. Ze begon veel te hoesten en voelde een diepe strijd in zichzelf. Het hoesten werd meer proesten. Ze legde nog niet de link in deze ervaring. Pas op het moment dat zij zich overgaf kwam er een diepe realisatie.
“Het voelde alsof mijn lichaam stopte met vechten. Alsof het klaar was. Het was stil en op dat moment speelde Carlijn een lied op haar gitaar met een zin ‘Ik heb je gekend voordat je heen ging’. Op dat moment kwam er veel verdriet omhoog. Het kwartje viel. Mijn lieve opa. Ik voelde zijn verbinding en dat dit zijn stervensproces, zijn strijd en uiteindelijk zijn overgave was. Ik heb altijd een sterke band met hem gehad, 2 jaar geleden is hij overleden aan keelkanker.
Tijdens een tweede ayahuasca ceremonie kwam een ander verlies naar voren.
‘Wat ik met niemand heb gedeeld is dat ik 8 jaar geleden een abortus heb gepleegd. Hoewel ik rationeel begrijp dat dit echt de juiste beslissing was, voelde ik in ceremonie nog veel verdriet, schuld en schaamte. Ik dacht dat ik het had verwerkt, maar ik heb het kennelijk verdrongen. Hier kwam het rouwen om het verlies omhoog. Ik ben blij dat ik het ditmaal heb toegelaten.’
Later ontstond er ook een verbinding met haar eigen geboorte en de oorsprong van de astmatische klachten van haar moeder. Het thema van ademnood, ruimte innemen en werkelijk leven liep als een rode draad door haar proces.
Kirsten kwam niet naar de ceremonie met de vraag om haar relatie tot de dood te onderzoeken. Zij kwam met het verlangen om vrijer te leven. Juist daarin werd zichtbaar hoeveel onverwerkt verlies en afscheid nog aandacht vroegen en hoe deze thema’s verbonden waren met haar verlangen om meer ruimte in te nemen en werkelijk te leven.
Wanneer iets in ons om aandacht vraagt
In mijn werk zie ik regelmatig dat mensen niet altijd uitkomen bij het thema waarmee zij binnenkomen. Iemand komt met vragen over controle, relatieproblemen, schaamte of eenzaamheid. Maar in ceremonie ontmoeten ze hun verdriet, verlies of een diep gevoel van verlatenheid.
Alsof er iets in ons weet waar eerst de aandacht nodig is.
Binnen De Cirkel van het Leven noemen we dit het helend bewustzijn: het natuurlijke vermogen in de mens om ervaringen die nog niet volledig verwerkt zijn, naar het bewustzijn te brengen wanneer daar voldoende veiligheid en ruimte voor ontstaat.
De betekenis van zo’n ervaring ligt uiteindelijk niet alleen in wat er tijdens een ceremonie gebeurt.
De belangrijkste vraag ontstaat daarna: Wat vraagt deze ervaring van mijn leven vandaag?
De voorbereiding op sterven begint met leven
Omgaan met doodsangst betekent niet dat de angst verdwijnt, maar dat we de moed ontwikkelen om te luisteren naar de vragen die de angst ons stelt.
Door mijn werk en mijn eigen levenservaringen ben ik steeds meer gaan zien dat de voorbereiding op sterven niet begint op de laatste dag van ons leven, maar in de manier waarop wij vandaag leven.
Misschien oefenen wij ons hele leven wel met sterven….
Doordat we telkens worden uitgenodigd om iets los te laten;
- Een oude identiteit.
- Een verwachting.
- Een relatie.
- Een fase van het leven die voorbij is.
- Een beeld van wie wij dachten te moeten zijn.
De kunst is niet om controle te krijgen over de dood. Misschien is de uitnodiging juist om steeds opnieuw te leren omgaan met alles wat we niet kunnen controleren: verlies, verandering, ziekte, afscheid en de voortdurende beweging van het leven.
‘Mensen die aan het einde van hun leven vrede vinden, zijn niet per se mensen die nooit pijn hebben gekend. Vaak zijn het mensen die bereid zijn geweest het leven werkelijk aan te gaan: met liefde, verdriet, verlies en alles wat daarbij hoort’. Aldus Elisabeth Kübler-Ross (pionier rondom stervensbegeleiding en de verschillende fases van rouwverwerking).
Misschien vraagt het van ons dat we met meer aandacht en eerlijkheid onszelf kunnen onderzoeken. Dat we oude pijn durven ontmoeten, ruimte geven aan onafgemaakte rouw en eerlijk onderzoeken waar we onszelf nog tegenhouden.
De voorbereiding op sterven ligt wellicht wel dichter bij ons dagelijks leven dan we denken. In de bereidheid om hulp te vragen. Of in de moed om lief te hebben terwijl we weten dat we ooit afscheid moeten nemen. In het voeren van gesprekken die we misschien al jaren uitstellen. En uiteindelijk in de vraag: Heb ik werkelijk geleefd zoals ik diep van binnen wilde leven?
Misschien is de grootste voorbereiding op een vredig sterven niet dat we begrijpen wat er daarna komt. Maar wel dat we op een dag kunnen zeggen:
Ik ben hier geweest.
Ik heb geleefd.
Ik heb liefgehad.
Ik heb gerouwd.
Ik heb geprobeerd erbij aanwezig te zijn.
Herken je jezelf hierin?
Misschien herken je dat angst voor verlies, controle, verdriet of het gevoel vast te zitten een grotere rol speelt in je leven dan je zou willen.
Het kan je ondersteuning geven om te onderzoeken waar zij zijn ontstaan en hoe zij vandaag nog invloed hebben op de manier waarop je leeft, liefhebt en keuzes maakt.
In mijn werk met ayahuasca ceremonie weekenden en Leela-verwerkingstherapie begeleid ik mensen in het ontmoeten en verwerken van onderliggende ervaringen en het integreren van nieuwe inzichten in het dagelijks leven.
Een kennismakingsgesprek kan helpen om samen te onderzoeken welke vorm van begeleiding op dit moment past bij jouw levensproces.
Warme groet,
Carlijn
